Probleemoplossing

Het systematisch dichten van de kloof tussen de huidige en gewenste situatie op basis van verifieerbare feiten, waarbij iedereen in de organisatie betrokken is en het proces nooit als volledig afgerond wordt beschouwd.

Het identificeren en dichten van de kloof tussen de huidige en gewenste situatie tijdens een Lean transformatie of elke andere poging tot procesverbetering.

In een Lean managementsysteem is iedereen betrokken bij probleemoplossing. Hierbij zijn twee kenmerken leidend:

  1. Alles wat tijdens het probleemoplossingsproces wordt beschreven of beweerd (het probleem zelf; de gewenste situatie, de directe oorzaak, de grondoorzaak) moet gebaseerd zijn op verifieerbare feiten, niet op aannames of interpretaties. Het feit dat de bewijslast bij de probleemoplosser ligt, komt tot uiting in vragen als ‘Hoe weet je dat? Ben je eerst naar de gemba gegaan en heb je je uit de eerste hand op de hoogte gesteld van de huidige situatie? Hoe weet je dat er overeenstemming is over je verbeterplan?’
  2. Iedereen onderkent dat probleemoplossing een proces is dat nooit is afgerond, dat eerder begint dan eindigt met de implementatie van een verbeterplan. Een plan is een theorie over wat de oorzaak van het probleem zal wegnemen, én over wat er nodig is om een tegenmaatregel tegen die oorzaak te implementeren. Het implementatieproces is een leerproces om te achterhalen wat er daadwerkelijk nodig zal zijn om stappen te zetten in de richting van de gewenste situatie.

Waarom probleemoplossing de kern van lean is

Een lean organisatie maakt afwijkingen zichtbaar. Standaardwerk legt vast hoe het werk hoort te lopen, een andon meldt wanneer het anders loopt en het bord toont welke resultaten achterblijven. Al die signalen leveren alleen iets op als iemand er iets mee doet. Probleemoplossing is de stap waarin een zichtbare afwijking leidt tot een verbetering die blijft staan. Zonder die stap blijft het bij signaleren, en dat levert alleen een lijst met problemen op.

De eerste kernregel uit de definitie, werken met verifieerbare feiten, beschermt tegen het veelvoorkomende patroon dat een team direct naar een oplossing springt. Een interpretatie als “de afdeling is te traag” klinkt als een probleem, maar biedt geen aangrijpingspunt. Een vaststelling als “vorige week lagen drie bestellingen langer dan twee dagen bij goedkeuring” laat zien waar je moet kijken en geeft je een uitgangspunt om na te gaan of de maatregel werkt. Het getal in dit voorbeeld is illustratief. Daarom begint probleemoplossing op de gemba: de feiten haal je uit eerste hand op de plek waar het werk gebeurt, en niet uit een rapport of een verhaal.

De tweede kernregel, het plan als theorie, verandert de rol van de uitvoering. Als een plan een theorie is over wat de oorzaak wegneemt, is de implementatie de toets op die theorie. Een tegenmaatregel die niet werkt, is dan een uitkomst om van te leren, geen mislukking. Dit is de gedachte achter PDCA: je plant, voert uit, controleert het resultaat en stuurt bij. De controle krijgt daardoor een eigen plek, omdat zonder de controle onbekend blijft of de theorie klopte.

De grondoorzaak is het doel. Een directe oorzaak verklaart wat er gebeurde, de grondoorzaak verklaart waarom het kon gebeuren. Een maatregel tegen de directe oorzaak laat het probleem vaak terugkeren, omdat de omstandigheden die het mogelijk maakten blijven bestaan. Methodes als de 5x waardoor, waar Ohno de herhaalde vraag naar het waarom als wetenschappelijke basis van het Toyota-systeem noemde, helpen om van de directe naar de grondoorzaak te komen. Een A3 geeft het hele denkproces een vaste, compacte vorm, van probleemstelling tot controle en vervolgacties.

De rol van de leider

De definitie stelt dat iedereen is betrokken bij probleemoplossing. Dat betekent dat probleemoplossing niet is voorbehouden aan specialisten of een projectteam. Operators zien de afwijkingen het eerst, teamleiders helpen ze ordenen en managers houden het proces gaande. Standaardwerk voor leiders geeft hier vorm aan: de leider stelt op de gemba de vragen uit de definitie, zoals “Hoe weet je dat?”, in plaats van zelf het antwoord te geven. Zo ontwikkelt een organisatie het probleemoplossend vermogen van haar medewerkers en loopt niet alles via een paar experts.

Waar het misgaat

Veelgenoemde valkuilen zijn het springen naar een oplossing voordat het probleem is afgebakend, het bestrijden van symptomen en het overslaan van de controle. Ook ontstaat het gevaar dat een team een tijdelijke oplossing als eindpunt ziet, waarna het probleem later in andere vorm terugkomt. Een gedeelde aanpak, vaste vragen en het gesprek op de gemba verkleinen dat risico.

Wil je leren problemen gestructureerd bij de bron aan te pakken? In de Lean Green Belt opleiding los je met een A3 een probleem uit je eigen werk op, met onder meer de probleemtrechter, het visgraatdiagram en 5x waardoor. Wil je dit met je hele team oefenen? Vraag dan de Workshop Problem Solving aan voor jouw organisatie.